Radiatorombouw: wat het kost aan warmte en wat het betekent bij een warmtepomp

Een radiatorombouw maakt een radiator mooier, maar zit ook de warmte in de weg. Met een cv-ketel die het water op 60 tot 80 graden stookt, merk je dat meestal niet: de ketel heeft reserve genoeg. Een warmtepomp werkt met veel lauwer water en heeft die reserve niet. Dan kan een dichte ombouw net het verschil maken tussen een warme en een lauwe kamer. Milieu Centraal geeft het advies daarom kort en duidelijk: denk erover na om een omkasting rond de verwarming weg te halen.

Dat betekent niet dat elke ombouw eraf moet. Op deze pagina lees je hoe je zelf beoordeelt of jouw ombouw kan blijven als je een warmtepomp hebt of er een overweegt.

Hoe een radiator warmte afgeeft

Een radiator geeft op twee manieren warmte af:

• Straling: de warme voorkant straalt warmte uit naar alles wat ervoor staat, zoals jou, de bank en de muren. Dat voelt als de warmte van een zonnestraal.
• Convectie: lucht stroomt van onderen langs de warme platen en lamellen, warmt op en stijgt aan de bovenkant op. Zo ontstaat een luchtstroom die de hele kamer verwarmt.

Een ombouw grijpt op beide in. Een dichte voorkant vangt een deel van de straling op. Een dichte bovenkant of een plank vlak boven de radiator remt de opstijgende lucht. En als de onderkant dicht zit, kan er minder koele lucht naar binnen. Hoeveel warmte je precies verliest, hangt af van het ontwerp. Fabrikanten van ombouwen maken daar verschillende claims over. Wij hebben zelf niets gemeten en noemen daarom geen percentage.

Waarom een ombouw bij een warmtepomp meer uitmaakt

Je radiator levert minder vermogen op lauw water

Het vermogen van een radiator staat in de folder bijna altijd bij 75/65/20: water van 75 graden erin, 65 graden eruit, en een kamer van 20 graden. Dat is de standaard uit de Europese norm EN 442. Een warmtepomp werkt meestal op veel lagere temperaturen. Volgens Milieu Centraal verwarmen warmtepompen zuinig bij temperaturen tot hoogstens 55 graden, terwijl oudere cv-ketels het water tot wel 75 graden stookten.

Hoe groot dat verschil is, zie je in de tabellen van fabrikanten. Een voorbeeld: de Zehnder Nova Neo VRX-044-070, een designradiator met ventilator, levert volgens de productpagina 1087 watt bij 75/65/20 en 636 watt bij 55/45/20. Dat is ruim 40 procent minder. Bij een gewone radiator zonder ventilator werkt hetzelfde principe. Elke watt die je ombouw daar nog vanaf haalt, gaat van een kleinere voorraad af.

Ketel of warmtepomp: wie vangt het op?

• Met een cv-ketel zet de ketel bij een koude kamer gewoon een tandje bij. Je betaalt dan wat meer gas, maar je zit zelden in de kou.
• Met een hybride warmtepomp springt de ketel bij als de warmtepomp het niet redt. Je zit dus niet in de kou, maar de ketel draait vaker en je bespaart minder gas dan je had gekund.
• Met een all-electric warmtepomp is er geen ketel als achtervang. De installateur kan de aanvoertemperatuur hoger zetten, maar dan werkt de warmtepomp minder zuinig. Lees meer over hoe een warmtepomp werkt en waarom een lage aanvoertemperatuur zoveel uitmaakt.

De thermostaatkraan meet de verkeerde temperatuur

Zit de thermostaatkraan binnen de ombouw, dan meet hij de warme lucht rond de radiator in plaats van de temperatuur in de kamer. Hij denkt dat het al warm genoeg is en knijpt de radiator af, terwijl jij het nog koud hebt. Dat speelt bij elke verwarming, maar bij een warmtepomp met lage watertemperatuur merk je het eerder.

De oplossing is simpel: houd de kraan buiten de ombouw, of gebruik een thermostaatkop met een voeler op afstand. Fabrikanten zoals Danfoss leveren thermostaatkoppen in een uitvoering met een ingebouwde of met een externe voeler. Die externe voeler zet je dan op een plek waar hij de kamertemperatuur meet.

Soorten ombouw en waar je op let

Een ombouw die alleen de zijkanten afdekt, laat het meeste werk van de radiator ongemoeid. Een volledig dichte kast met een massief blad erop is het slechtste scenario.

Checklist: kan jouw ombouw blijven?

Loop deze punten na. Hoe meer je met ja beantwoordt, hoe kleiner het probleem waarschijnlijk is.

1. Is de onderkant open? Koele lucht moet vrij onder de radiator kunnen instromen.
2. Is de bovenkant open over de hele lengte? Een rooster of open kier, geen dicht blad.
3. Zit er ruimte tussen de radiator en de ombouw? Als de ombouw tegen de platen aan zit, blokkeert hij de luchtstroom langs de lamellen.
4. Zit de thermostaatkraan buiten de ombouw, of heb je een voeler op afstand?
5. Kun je de ombouw makkelijk afhalen? Je moet bij de ontluchtingsnippel en de kranen kunnen.
6. Staan er geen bank, kast of lange gordijnen voor? Milieu Centraal raadt aan de verwarming daar niet mee te blokkeren. Een ombouw met een bank ervoor is dubbel afgeschermd.

Zo test je of je ombouw te veel warmte tegenhoudt

Je kunt het in de praktijk uitproberen, zonder meetapparatuur:

1. Doe de Verwarmingstest van Milieu Centraal. Je zet het verwarmingswater van je cv-ketel op 50 graden en laat alle radiatoren in de verwarmde kamers volledig openstaan. Verlaag alleen het verwarmingswater, niet het warme tapwater. Blijft het huis bij koud weer comfortabel warm, dan is het waarschijnlijk klaar voor een warmtepomp.
2. Blijft één kamer met een ombouw achter? Haal de ombouw er dan een paar koude dagen af en kijk of de kamer beter op temperatuur komt. Laat de thermostaat en de ketelinstelling hetzelfde. Dat is geen exacte meting, maar wel een eerlijke vergelijking.
3. Let op de signalen. Voelt de ombouw zelf warm aan, terwijl er boven de ombouw nauwelijks warme lucht uitkomt? Dan blijft de warmte binnen de kast hangen.

Na de test zet je je ketel weer terug op de oude stand.

Je radiator toch wegwerken: de alternatieven

Vind je de radiator lelijk, maar wil je geen warmte inleveren? Dan zijn er andere routes:

• Haal de ombouw weg en kies een rustige radiator. Een radiator in de kleur van de muur valt minder op dan je denkt.
• Vervang de radiator door een groter of ander model. Bij een warmtepomp bekijkt de installateur toch al welke radiatoren genoeg vermogen leveren bij een lage aanvoertemperatuur. Dat is een goed moment om een radiator te kiezen die je niet hoeft weg te werken.
• Radiatorventilatoren. Milieu Centraal noemt ze als hulpmiddel om radiatoren bij lage temperatuur meer warmte te laten afgeven. Een ventilator achter een dichte ombouw lost het probleem van een dichte bovenkant niet op.
• Verplaats de meubels. Soms is de ombouw er alleen omdat er een bank voor moest. Een andere opstelling kan meer opleveren dan een mooie kast.

Een radiator vervangen of verplaatsen is werk voor een installateur. Het systeem moet dan deels worden afgetapt en opnieuw worden gevuld en ontlucht. Wat dat kost, hangt af van het aantal radiatoren en de leidingen. Vraag het mee in de offerte, samen met de andere kosten van een warmtepomp.

Dit artikel vervangt geen woningcheck. Laat bij een warmtepomp altijd een installateur bekijken welke radiatoren genoeg vermogen leveren, en noem daarbij ook welke radiatoren achter een ombouw zitten.

Veelgestelde vragen

Kun je een radiatorombouw gebruiken bij een warmtepomp?

Ja, maar alleen als hij de warmte vrij laat stromen: een open onderkant, een open rooster bovenin, ruimte tussen ombouw en radiator en een thermostaatkraan die de kamertemperatuur meet. Een volledig dichte kast kan bij lage watertemperaturen te veel warmte tegenhouden.

Past een magnetische radiatorombouw op elke radiator?

Nee. Een magnetische bekleding hecht alleen aan een stalen radiator, zoals de meeste gewone paneelradiatoren. Op een aluminium radiator of een designmodel met een afwijkende vorm werkt het niet of slecht. Meet je radiator op en controleer bij de verkoper voor welke types en maten de bekleding geschikt is.

Moet een radiatorombouw eraf kunnen voor ontluchten en onderhoud?

Ja. Je moet bij de ontluchtingsnippel, de thermostaatkraan en de aansluitingen kunnen, en een installateur moet de radiator kunnen losnemen. Een ombouw die vastgeschroefd of ingebouwd is zonder afneembaar deel, is daarom onhandig.