Hybride cv-ketel: wat het is, hoe het werkt en of het bij jouw woning past

Wie zoekt op 'hybride cv-ketel', bedoelt bijna altijd een hybride warmtepomp: een kleine elektrische warmtepomp die naast een gasketel wordt geplaatst. De ketel blijft hangen, de warmtepomp neemt een groot deel van het stookwerk over. Een ketel die op zichzelf 'hybride' is, bestaat in de praktijk niet. Dat onderscheid scheelt je verwarring bij offertes, bij subsidie en bij het vergelijken van merken.

Wat is een hybride cv-ketel eigenlijk?

Een hybride systeem bestaat uit drie onderdelen:

• Een gasketel: je huidige cv-ketel of een nieuwe.
• Een lucht-water warmtepomp: een buitenunit die warmte uit de buitenlucht haalt en die afgeeft aan het water in je cv-leidingen. Bij sommige modellen hoort er ook een kleine binnenunit bij.
• Een regeling: een thermostaat of besturingskast die bepaalt welk toestel op welk moment werkt.

De term 'hybride cv-ketel' is dus eigenlijk een verkorting van 'cv-ketel met hybride warmtepomp'. Fabrikanten en installateurs gebruiken ook 'hybride ketel' of 'hybride installatie'. Het gaat steeds om hetzelfde: twee warmtebronnen die samen één verwarmingssysteem voeden.

Hoe werkt een hybride cv-ketel in de praktijk?

Wie doet wat?

De warmtepomp verzorgt de basisverwarming. Bij milde en gematigde kou, grofweg van 15 graden tot rond het vriespunt, kan een goed afgestelde warmtepomp in een redelijk geïsoleerd huis het meeste werk alleen aan. Dat zijn in Nederland verreweg de meeste stookdagen.

De ketel springt bij als de warmtepomp het niet meer redt, bijvoorbeeld op een ijskoude ochtend. Daarnaast maakt de ketel bij de meeste hybride systemen het warme tapwater voor douche en keuken. De warmtepomp is daar meestal niet op ingericht.

Een winterdag in een gewoon rijtjeshuis

Stel: een dinsdag in januari, 's nachts min 3 graden, overdag plus 4. Om zes uur 's ochtends moet het huis opwarmen van 17 naar 20 graden. De vraag is dan groot en het is koud buiten, dus de ketel helpt mee of neemt het over. Rond negen uur stijgt de buitentemperatuur en is het huis op temperatuur. Vanaf dat moment houdt de warmtepomp het huis de rest van de dag warm. Om half acht 's avonds neemt iemand een douche: dat warme water komt uit de ketel. Op een zachte dag van 8 graden komt de ketel voor de verwarming helemaal niet in actie.

Hoe kiest het systeem tussen warmtepomp en ketel?

De regeling schakelt op een van deze drie manieren, of op een combinatie ervan:

• Op buitentemperatuur. Onder een ingestelde temperatuur neemt de ketel het over. Dat omslagpunt heet het bivalentiepunt: de buitentemperatuur waaronder de warmtepomp alleen het huis niet meer warm genoeg krijgt. In een goed geïsoleerd huis ligt dat punt lager dan in een tochtige jaren-'60-woning.
• Op prijs. Je voert je tarieven voor gas en stroom in en het systeem kiest de bron die op dat moment de goedkoopste warmte oplevert. Met een dynamisch energiecontract kan dat per uur wisselen.
• Op comfort. Moet het huis snel opwarmen, dan schakelt de ketel bij. Dat is prettig, maar het kost meer gas.

Vraag je installateur welke manier jouw regeling gebruikt en of je die zelf kunt aanpassen. Een te voorzichtig ingestelde regeling laat de ketel vaker draaien dan nodig is.

COP en aanvoertemperatuur, uitgelegd met een jaren-'80-huis

De COP (coefficient of performance) geeft aan hoeveel warmte een warmtepomp levert per eenheid stroom. Een COP van 4 betekent: van 1 kWh stroom maak je 4 kWh warmte. Een gasketel haalt nooit meer warmte uit een kuub gas dan erin zit.

De aanvoertemperatuur is de temperatuur van het water dat naar je radiatoren gaat. Hoe lager die temperatuur, hoe minder hard de warmtepomp hoeft te werken en hoe hoger de COP.

Neem een rijtjeshuis uit 1985 met gewone paneelradiatoren, dubbel glas en een spouwmuur die later is nagevuld. De oude ketel stookte op 70 tot 80 graden. Maar op een dag van 5 graden is water van 45 graden vaak al genoeg om het huis warm te houden. Bij die temperatuur haalt een warmtepomp doorgaans een COP rond de 3 tot 4. Moet hij water van 55 graden of warmer maken, dan zakt de COP richting 2 tot 3 en wordt het verschil met gas kleiner. Daarom loont het om de ketel en de warmtepomp op een zo laag mogelijke stooklijn af te stellen, en eventueel één of twee te kleine radiatoren te vervangen.

Hybride cv-ketel zonder warmtepomp: kan dat?

Nee. Zonder warmtepomp heb je gewoon een cv-ketel, ook als er 'hybride' op de doos staat. Wat wel kan, is nu een hybride-ready ketel laten plaatsen en de warmtepomp later toevoegen. Dat is verstandig als je ketel op is, maar je de warmtepomp nog niet kunt of wilt betalen, of eerst wilt isoleren. Let wel op: 'hybride-ready' zegt vaak alleen dat de ketel kan communiceren met een warmtepomp van hetzelfde merk. Vraag dus na met welke warmtepompen de ketel samenwerkt. Anders zit je later vast aan één fabrikant.

Hybride-ready ketel en close-in boiler: dit is het verschil

Deze twee begrippen worden vaak door elkaar gehaald, maar ze hebben weinig met elkaar te maken.

• Hybride-ready ketel: een gasketel die is voorbereid op aansluiting van een warmtepomp, met een geschikte regeling en aansluitmogelijkheden. Het gaat om verwarming.
• Close-in boiler (CIB): een klein voorraadvat voor warm tapwater, dat direct bij of onder de ketel hangt. Het is bedoeld voor comfort: je hebt sneller warm water en kunt meer tappen, bijvoorbeeld als je met twee mensen tegelijk wilt douchen of een groot bad hebt. Een close-in boiler is geen hybride systeem en bespaart geen gas door warmtepomptechniek.

Je komt de close-in boiler tegen in offertes waarin het om tapwatercomfort gaat. Soms ook bij een hybride installatie, omdat de ketel daar het warme water blijft maken. Vraag je installateur of hij nodig is. Voor de meeste kleine huishoudens is een goede combiketel genoeg.

Voor welke woningen is een hybride cv-ketel geschikt?

Gebruik deze checklist om een eerste inschatting te maken:

1. Isolatie. Minimaal dubbel of HR++-glas en een redelijk geïsoleerd dak of een gevulde spouw. Bij energielabel C of beter zit je meestal goed. Bij E tot G draait de ketel vaak zoveel mee dat de besparing tegenvalt.
2. Afgiftesysteem. Vloerverwarming is ideaal. Gewone paneelradiatoren werken prima als ze groot genoeg zijn. Oude, kleine gietijzeren of ledenradiatoren in combinatie met een slecht geïsoleerd huis zijn lastig.
3. Leeftijd en staat van de ketel. Is je ketel jonger dan ongeveer 10 jaar en in orde, dan kan hij blijven. Is hij 12 tot 15 jaar of ouder, dan is het vaak slimmer om hem tegelijk te vervangen door een nieuwe, hybride-ready ketel. Zo hoeft de installateur niet twee keer te komen.
4. Plek voor de buitenunit. In de achtertuin, op een plat dak of tegen de gevel, met vrije luchtcirculatie. Sommige systemen hebben ook een binnenunit nodig, vaak op zolder of naast de ketel.
5. Elektra. Meestal komt er een aparte groep in de meterkast. Bij een oude meterkast met weinig ruimte kan een uitbreiding nodig zijn. Een driefase-aansluiting is voor een hybride warmtepomp zelden vereist.

Geluid en plaatsing van de buitenunit

Een buitenunit maakt een zoemend geluid van de ventilator en de compressor. Dat is het hardst als hij in de winter op vol vermogen draait, en dat is ook het moment waarop de buren het merken. Houd hier rekening mee:

• Afstand tot de buren: hoe verder van de erfgrens en van slaapkamerramen, hoe beter. Landelijk geldt een geluidsgrens op de erfgrens. Daarnaast kunnen gemeenten eigen regels hebben, bijvoorbeeld voor plaatsing aan de voorgevel of bij monumenten.
• Tuin of dak: op een plat dak hoor je de unit vaak minder, maar het geluid kan wel verder dragen. In een binnenhoek van muren wordt het geluid versterkt.
• Trillingen: zet de unit op trillingsdempers of een losse voet. Monteer hem liever niet tegen een slaapkamermuur, want contactgeluid door de gevel is vaak storender dan het geluid door de lucht.

Een goede installateur rekent het geluid voor jouw situatie door en geeft aan welke plek past. Vraag daar expliciet naar.

Wanneer is hybride minder logisch?

• Een slecht geïsoleerde woning met alleen kleine hoge-temperatuurradiatoren: de warmtepomp komt nauwelijks aan het werk. Isoleer eerst.
• Geen geschikte plek buiten, zoals een bovenwoning zonder balkon of dakrecht.
• Een woning die binnen een paar jaar van het gas af kan, door een warmtenet of omdat het huis al goed genoeg is geïsoleerd voor all-electric. Dan betaal je twee keer.

Voordelen en nadelen op een rij

Voordelen

• Je verbruikt flink minder gas zonder je hele huis te verbouwen.
• Bij strenge vorst ben je zeker van warmte, omdat de ketel bijspringt.
• Je radiatoren hoeven meestal niet allemaal te worden vervangen.
• De installatie is minder ingrijpend en kleiner dan die van een all-electric systeem.
• Er is ISDE-subsidie mogelijk.

Nadelen

• De gasaansluiting blijft, en daarmee ook de vaste lasten voor gas en het onderhoud van de ketel. Dat geeft zekerheid, maar je blijft aan gas gebonden.
• Je hebt twee toestellen die onderhoud nodig hebben en die kapot kunnen gaan.
• De besparing hangt sterk af van de prijs van gas ten opzichte van stroom, en die verhouding kan veranderen.
• Er hangt een buitenunit aan je huis die geluid maakt.
• Het warme tapwater komt nog steeds uit gas.

Kosten en subsidie (ISDE): waar hangt het van af?

We noemen hier bewust geen bedragen, omdat ze per situatie en per periode sterk verschillen. Wel kunnen we uitleggen waar de kosten uit bestaan:

• De warmtepomp zelf: het vermogen (de meeste hybride units zitten tussen 3 en 8 kW) en het merk.
• Installatie: leidingwerk, montage van de buitenunit, de elektra-aansluiting en het afstellen.
• Eventuele extra's: een nieuwe hybride-ready ketel, grotere radiatoren, een andere thermostaat of een close-in boiler.

Of je er per saldo op vooruitgaat, hangt af van de verhouding tussen de gasprijs en de stroomprijs, van je isolatie, je stookgedrag en de afstelling van het systeem. Claims als 'tot 70% minder gas' zijn niet verzonnen, maar ze gelden onder gunstige omstandigheden: een goed geïsoleerd huis, lage aanvoertemperaturen en een regeling die de warmtepomp veel laat werken. Let ook op: minder gas betekent niet automatisch even veel minder kosten, want je stroomverbruik gaat omhoog. Een vaste besparing kan niemand je eerlijk beloven.

ISDE in gewone taal

De ISDE (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing) is een regeling van de overheid voor onder andere warmtepompen, ook voor hybride. Het subsidiebedrag verschilt per model en hangt onder meer af van het vermogen en de efficiëntie. Het toestel moet op de lijst van RVO staan. Meestal vraag je de subsidie aan na de installatie, binnen een vaste termijn. Bedragen en voorwaarden worden regelmatig aangepast. Controleer daarom vóór je tekent op rvo.nl wat er op dat moment geldt, en spreek met je installateur af wie de aanvraag doet en welke papieren je nodig hebt, zoals de factuur en het betaalbewijs.

Merken

Verschillende ketelmerken, zoals Intergas en Remeha, leveren hybride warmtepompen of hybride-ready ketels. Daarnaast zijn er losse warmtepompmerken die met ketels van andere fabrikanten samenwerken. Wij hebben deze producten niet zelf getest en maken er geen ranglijst van. Vraag je installateur welke combinatie hij aanbeveelt voor jouw ketel en woning en, nog belangrijker, waarom. Vraag ook hoe het zit met service en onderdelen.

Hybride, all-electric of de oude ketel houden: zo kies je

• Ketel jonger dan 10 jaar, huis redelijk geïsoleerd (label C of D), gewone radiatoren: een hybride warmtepomp bij je huidige ketel is hier vaak de meest logische stap.
• Ketel aan vervanging toe, huis redelijk geïsoleerd: kies een nieuwe hybride-ready ketel met een warmtepomp erbij, of zet de warmtepomp er binnen een paar jaar naast. Alleen een nieuwe HR-ketel plaatsen is de goedkoopste aanschaf, maar dan blijf je de komende 12 tot 15 jaar volledig op gas stoken.
• Goed geïsoleerd huis (label A of B), vloerverwarming of grote radiatoren: laat ook een offerte voor all-electric maken. Dan kun je van het gas af en vervallen de vaste lasten voor gas. Een hybride systeem is hier vaak een halve oplossing.
• Slecht geïsoleerd huis, label E of lager: geef je geld eerst uit aan isolatie. Is de ketel op, plaats dan een hybride-ready ketel en voeg de warmtepomp later toe.
• Warmtenet in aantocht: wacht af en houd de bestaande ketel zolang die goed werkt.

Plannen om een hybride warmtepomp verplicht te maken bij vervanging van de ketel, zijn in 2024 losgelaten. Je kiest dus zelf het moment.

Stappenplan: zo pak je het aan met een installateur

1. Isoleer eerst wat makkelijk kan: tochtstrips, radiatorfolie, dak, spouw en vloer. Elke maatregel verlaagt de aanvoertemperatuur die je nodig hebt.
2. Doe een stooktest: zet je ketel een paar koude weken op een aanvoertemperatuur van 50 tot 55 graden. Blijft het huis warm genoeg, dan is dat een goed teken.
3. Vraag minimaal drie offertes aan bij installateurs die je woning echt komen bekijken.
4. Stel deze vragen:
   • Maakt u een warmteverliesberekening?
   • Welke radiatoren moeten eventueel worden vervangen?
   • Waar komen de buitenunit en de eventuele binnenunit, en wat betekent dat voor het geluid bij de buren?
   • Moet de meterkast worden aangepast?
   • Wie vraagt de ISDE aan en staat dit model op de lijst?
   • Hoe stelt u de regeling in: op temperatuur, prijs of comfort?
5. Laat het systeem installeren en goed inregelen, en laat je uitleggen hoe je de stooklijn kunt aanpassen.
6. Vraag de subsidie aan binnen de termijn die RVO hanteert.

Dit artikel geeft je een goede basis, maar vervangt geen woningcheck en offerte van een installateur.

Veelgestelde vragen

Heeft een hybride warmtepomp een cv-ketel nodig?

Ja. 'Hybride' betekent juist dat de warmtepomp samenwerkt met een ketel. De ketel springt bij in koude periodes en maakt meestal het warme tapwater. Zonder ketel heb je een all-electric warmtepomp nodig.

Kun je met een hybride warmtepomp ook douchen?

Ja, maar bij de meeste systemen komt het douchewater uit de cv-ketel, niet uit de warmtepomp. Je douchecomfort blijft dus hetzelfde als je nu gewend bent.

Hoeveel subsidie krijg ik voor een hybride warmtepomp en kan dat wijzigen?

Dat verschilt per model en hangt af van onder meer het vermogen en de efficiëntie. Bedragen en voorwaarden worden regelmatig aangepast. Kijk op rvo.nl wat er op dit moment geldt en controleer of het model op de ISDE-lijst staat.

Wat is het verschil tussen een hybride cv-ketel en een hybride warmtepomp?

In de praktijk is er geen verschil. Met 'hybride cv-ketel' bedoelen mensen meestal het hele systeem: een ketel plus een hybride warmtepomp. Een losse ketel die op zichzelf hybride is, bestaat eigenlijk niet.

Kan ik mijn huidige cv-ketel houden als ik een hybride warmtepomp laat plaatsen?

Vaak wel, als de ketel niet te oud is (grofweg jonger dan 10 jaar) en de regeling kan samenwerken met de warmtepomp. Is je ketel 12 jaar of ouder, dan is het vaak slimmer om hem meteen mee te vervangen.

Wat is een hybride-ready cv-ketel?

Dat is een gasketel die is voorbereid op een warmtepomp die later wordt toegevoegd. Vraag wel na met welke warmtepompen hij samenwerkt, want vaak zijn dat alleen modellen van hetzelfde merk.

Wat is een close-in boiler en heeft die iets met hybride te maken?

Een close-in boiler is een klein voorraadvat voor warm tapwater bij de ketel, voor meer douchecomfort. Hij heeft niets met hybride verwarming te maken en levert geen gasbesparing op via een warmtepomp.

Is een hybride cv-ketel beter dan een gewone cv-ketel of een warmtepomp?

Dat hangt af van je woning. Ten opzichte van alleen een cv-ketel verbruik je met hybride bijna altijd minder gas. Ten opzichte van all-electric is hybride minder ingrijpend, maar blijf je aan gas gebonden. Voor een redelijk geïsoleerd huis met radiatoren is hybride vaak de logische tussenstap. Voor een goed geïsoleerd huis is all-electric het overwegen waard.